Διαθλαστικά σφάλματα του οφθαλμού

Η μυωπία είναι μια διαθλαστική ανωμαλία της όρασης που δυσκολεύει την εστίαση σε μακρινή απόσταση.

Ετυμολογικά προκύπτει από την αρχαία ελληνική λέξη «μύωψ» επειδή κάποιος με μυωπία συνηθίζεται να κλείνει/σφίγγει ελαφρώς τα μάτια του (μύω) για να δει καλύτερα (ὤψ).

Η κύρια αιτία της μυωπίας είναι το αυξημένο αξονικό μήκος του οφθαλμού (δηλαδή το προσθιοπίσθιο μέγεθος του βολβού) με αποτέλεσμα το φως να εστιάζεται μπροστά από τον αμφιβληστροειδή αντί πάνω σε αυτόν.

Σε λιγότερες περιπτώσεις η μυωπία μπορεί να οφείλεται στην αυξημένη ισχύ του κρυσταλλοειδή φακού ή του κερατοειδούς, ενώ μυωπία δύναται να προκαλείται φαινομενικά και από διαταραχές των παραπάνω (καταρράκτης, κερατόκωνος, σπασμός προσαρμογής κ.ά.).

Η μυωπία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα, όπως την οδήγηση, την παρακολούθηση τηλεόρασης, την αναγνώριση προσώπων κ.ά., ωστόσο μπορεί να διορθωθεί εύκολα με γυαλιά οράσεως, φακούς επαφής ή μεθόδους διαθλαστικής χειρουργικής, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ατόμου.

Ο αστιγματισμός είναι μια κοινή διαθλαστική ανωμαλία που προκαλεί θολή ή παραμορφωμένη όραση τόσο σε κοντινές όσο και σε μακρινές αποστάσεις, με τα συμπτώματα να επιδεινώνονται σε συνθήκες ημί-φως και χαμηλού φωτισμού.

Οφείλεται επί το πλείστο στην καμπυλότητα του κερατοειδούς, η οποία διαφοροποιείται σε κάθε άξονα, βρίσκοντας συνήθως το κυρτότερο (πιο καμπυλωτό) σχήμα στον κατακόρυφο και το πιο επίπεδο στον οριζόντιο άξονα. (*εικόνα simple+τοπογραφίας*)

Η παραπάνω μορφή αστιγματισμού λέγεται «σύμφωνα με τον κανόνα» και η αντίθετη περίπτωση «παρά τον κανόνα». Όταν οι άξονες είναι σε πλάγιες μοίρες, ο αστιγματισμός λέγεται λοξός, ενώ όταν δεν υπάρχει συμμετρία ονομάζεται ανώμαλος αστιγματισμός. (*anchor link: ανώμαλος κερατοειδής, κερατόκωνος, εκτασία, pmd, πτερύγιο, μόσχευμα*)

Η παραμόρφωση που προκαλεί ο αστιγματισμός στην όραση είναι ακριβώς αυτή που ορίζει η λέξη: ένα φωτεινό στίγμα δεν είναι σημειακό, δηλαδή είναι α-στιγματικό.

Ένα παράδειγμα για να γίνει πιο κατανοητή η αιτία του αστιγματισμού είναι η σύγκριση μίας μπάλα του ράγκμπι (ελλειπτική) με αυτή του ποδοσφαίρου (τέλεια σφαίρα).

Έτσι, οι φωτεινές ακτίνες που εισέρχονται στο μάτι κάμπτονται περισσότερο ή λιγότερο σε κάθε άξονα, επηρεάζοντας την εστίαση του φωτός στον αμφιβληστροειδή και προκαλώντας ένα θολό είδωλο.

Σε λιγότερες περιπτώσεις υπάρχει «φακικός αστιγματισμός», όπου η παραπάνω ανισο-καμπυλότητα βρίσκεται στον κρυσταλλοειδή φακό του οφθαλμού ή υπάρχουν διαφοροποιήσεις στο δείκτη διάθλασης αυτού.

Καθώς ο αστιγματισμός προκαλείται από τον κερατοειδή και τον κρυσταλλοειδή φακό, μπορεί να συνυπάρχει με μυωπία ή υπερμετρωπία, που οφείλονται στο μέγεθος του οφθαλμού. Αντίστοιχα μπορεί να συνυπάρχει και με πρεσβυωπία.

Η οπτική διόρθωση γίνεται συνήθως με γυαλιά ή φακούς επαφής, ενώ για να τα συνηθίσει ο διοπτροφόρος πιο εύκολα, πρέπει να αποφεύγονται ξαφνικές αλλαγές στην ισχύ και τον άξονα του.

Η υπερμετρωπία είναι μια διαθλαστική ανωμαλία της όρασης, κατά την οποία το φως αντί να εστιάζεται ακριβώς πάνω στον αμφιβληστροειδή, εστιάζεται πίσω από αυτόν.

Τα συμπτώματα της αδιόρθωτης υπερμετρωπίας μπορεί να περιλαμβάνουν θολή όραση μακριά και κοντά, κοπιωπία, πονοκεφάλους και δυσκολία στη συγκέντρωση σε κοντινές εργασίες.

Η υπερμετρωπία μπορεί να προκύψει λόγω μικρότερου αξονικού μήκους (δηλαδή μεγέθους) του οφθαλμού και σπανιότερα λόγω μειωμένης διαθλαστικής ισχύος του κερατοειδούς ή του κρυσταλλοειδούς φακού.

Κατά τη γέννηση ο οφθαλμός είναι θεμιτό να είναι υπερμετρωπικός, ώστε με την ανάπτυξη να φτάσει στο ιδανικό μέγεθος.

Κατά την παιδική ηλικία, οι ενδείξεις για διόρθωση υπερμετρωπίας περιλαμβάνουν: α) υψηλούς βαθμούς (ιδίως για αποφυγή στραβισμού), β) μειωμένη οπτική οξύτητα, γ) ανισομετρωπία.

Κατά την εφηβεία και ενήλικη ζωή η υπερμετρωπία μπορεί να παραμείνει αδιόρθωτη ή μερικώς διορθωμένη, ανάλογα με τις ανάγκες και τα συμπτώματα.

Η αντιμετώπιση γίνεται με συγκλίνοντες / θετικούς φακούς (γυαλιά ή φακούς επαφής), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διορθωθεί με διαθλαστική χειρουργική.

Η πρεσβυωπία είναι μια φυσική αλλαγή στην όραση που εμφανίζεται συνήθως μετά την ηλικία των 40 ετών και δυσκολεύει την εστίαση σε κοντινές αποστάσεις.

Προκαλείται από τη σταδιακή μείωση της προσαρμοστικής ικανότητας του κρυσταλλοειδούς φακού, δυσκολεύοντας δραστηριότητες όπως ανάγνωση και χρήση κινητού.

Οι σύγχρονες λύσεις περιλαμβάνουν πολυεστιακά γυαλιά, μονοεστιακά κοντινά γυαλιά, πολυεστιακούς φακούς επαφής και τη μονοόραση.

Η πρεσβυωπία είναι αναπόφευκτη, αλλά η σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Οι χειρουργικές τεχνικές για την πρεσβυωπία βρίσκονται σε εξέλιξη. Οι πιο συνηθισμένες αξιοποιούν τεχνολογία πολυεστιακών φακών, ενώ έχουν προταθεί και πιο καινοτόμες λύσεις όπως προσαρμοστικοί ενδοφακοί ή ενδοκερατοειδικοί δακτύλιοι.